İmparatorluklar altı aşamalı ortak kaderi paylaştılar ve yıkıldılar. Kural değişmiyor. İmparatorluklar yıkılıyor. Sıra Amerikaya geldi. Amerika, altı aşamalı benzer sürecin beşinci aşamasını yaşıyor.
1. Birinci aşamada, askerliğe önem veriliyor.
İmparatorluğu korumak için savaş yapmak gerekiyor. Savaş, daha çok askeri harcamaya zaruret getiriyor. Savaş masrafları, ekonominin kaldıracağı seviyenin üzerine çıkıyor. Borçlanma dönemine geçiliyor.
2. Borçlanma döneminde kritik eşik, borcun borç ile ödenmesidir.
Devlet borcunu borç ile ödediği zaman, faizleri artırmak zorunda kalır. Vatandaşlar üretim yapmak yerine paralarını devlete borç verirler. Bankalar üretimi ve yatırımı finanse etmekten vaz geçerler. Devlete borç vemeyi tercih eder. Devlet borcunu ödeyemez duruma düşer ve enflasyon ile borç ödeme dönemine geçilir.
3. Üçüncü aşama enflasyon ile başlıyor.
Enflasyon, paranın uluslararsı değerini düşürür. Paraya güven sarsılır. Toplum, para yerine altını tercih eder. Altın fiyatları artar. Artan altın ihtiyacını karşılamak için ithalat mecburiyeti gelir. Altın ithalatı, cari açığı artırır. Kritik nokta, cari açığın ulusal hasılanın yüzdde 3 seviyesini aşmasıdır. Bu aşamadan sonra, paranın uluslarası geçerliliği hızla azalır. Para ile imparatorluğu bir arada tutmak imkansızlaşır.
4. Serveti vergileme dönemine geçilir.
Vergilemede genel kural, vergi matrahının gelir olmasıdır. Paraya ihtiyaç duyan imparatorluk vergileri artırmak zorundadır. Bu zaruret, sonunda serveti matrah yapmaya kadar gider. Kritik eşik, yüzde 22 dir. Ulusal hasılanın yüzde 22 sinden fazla vergi alınmaya başlayınca, servet vergisi kaçınılmaz olur. Servet vergisi, servetin saklanmasına ve sermayenin kaçmasına neden olur. Sermaye kaçışı, üretimin hızla düşmesini beraberinde getirir. Üretimdeki düşme, yıkılmayı hızlandıracaktır.
5. Güven kaybı.
Bu aşamada, İmparatorluğu oluşturan milletler merkezi otoriteye güvenmezler. Nedeni, merkezi otoritenin pozitif yasaları, doğal yasalardan üstün tutmasıdır. Daha açık ifadeyle, mekezi otorite yasa tanımaz. Eşkiya gibi davranır. Venezüela olayı ile ABD bu aşamaya geçti. Uluslararsı hukuk tanımıyor. Güven kaybı yıkılma sürecini hızlandırıyor.
6. Savaş.
İmparatorluk önce ekonomik savaşı kaybediyor. Varlığını sürdürmek için savaş yapmak zorunda kalıyor. Savaşın büyük olması gerekmiyor. Karizmayı çizdirmesi yetiyor. Karizma çizilince, etrafındaki milletler dağılıyor. Tarihi örnekler var. Osmanlı-Bulgar savaşı. İngilizlerin Çanakkale Bozgunu. Sovyetlerin Afganistan savaşı gibi.
Karizmayı çizdiren imparatorluk bütünlüğünü koruyamıyor.
Şinasi Kara
