Ülkemizde, öyle bir kesim var ki, ekonomik durumu olduğunda daha kötü gösteriyor. Bunların başında merkez bankası geliyor. Merkez bankası bilançosu ile rezervleri ayırt dahi etmiyor. Merkez bankası bilançosunun negatif değerini, eksi rezerv olarak yorumluyor. Halbuki, merkez bankasındaki rezervler olduğu gibi duruyor. Çünkü, merkez bankalarının rezervlere dokunma gibi bir yetkileri yok. Rezervler EMANET hesaplarında duruyor.
Merkez Bankası Rezervleri 4 ana unsurdan oluşur.
1. Altın Rezervi. Merkez bankasındaki altınlar Hazineye aittir. Zor duruma düşüldüğü zaman altın satışına Hazine karar verir. Emanet hesabından satılan altın bedelleri, Hazineye alacak olarak yazılır. Parayı Hazine kullanır. Geçtiğimiz yıl sonu itibariyle, merkez bankasındaki altın miktarı 844 ton idi. Bu yıl bir miktar satıldı. Nisan 2023 Ayı sonu itibariyle merkez bankasında 763,3 ton altın bulunuyor. Altının kilosu 63 bin dolar civarında seyrediyor. Altın cinsinden, merkez bankasındaki rezervlerin karşılığı 54 milyar doları aşıyor.
2. Bankalar ellerindeki Döviz Tevdiat Hesapları karşılığı yüzde 25 oranında merkez bankasına nakit döviz yatırmak zorundalar. Nisan 2023 sonu itibariyle bankalarda 214 milyar dolar Döviz Tevdiat Hesabı var. Bunun yüzde 25 lik kısmı merkez bankasında emanet olarak duruyor. Miktarı 53 milyar doları aşıyor.
3. Merkez bankasında, kardan ayrılan yedek akçeler ile satın alınan nakit dövizler, döviz üzerinden yazılı menkul kıymetler bulunur. Rakam sürekli değişir. Ancak, Hükümet bunların büyük kısmını kullandı. Kullanılabilir rezerv de denilen bu miktar, şu anda önem arz etmiyor.
4.Ulsualrarsı ödemeler sisteminden kaynaklanan kota edilmiş para SDR ler de rezerv sayılır. Özel Çekme Hakları olarak tanımlanan SDR ler, dolara ya da diğer rezerv paralara dönmeden kullanılamıyor. SDR ler, devletler arasında geçerli para, özel kesimde kullanılmıyor. Adına IMF parası da deniliyor. Türkiye'ye kota edilen 6,3 milyar dolar tutarında SDR ler olduğu gibi duruyor. IMF, SDR ler kullanılsın diye dört gözle bekliyor.
Merkez bankaları santim hesabını yapar. Ciddi kurumlardır. İç piyasadan yapılan swaplar yüzünden, bilançosu negatif değere döndü. Swap demek, para takası anlamına geliyor. TL vererek, karşılığında dolar borçlanmak şeklinde gerçekleşiyor. İç piyasadaki bankalardan yapılan swaplar KAYDEN oluştu. Kaydi oluşumlar vade geldikçe, sıfırlanır. Ancak maliyeti vardır.
Merkez bankası bilançosundaki negatif değer, swaplardan kaynaklandı. Rezervler ile alakası yok. Rezervler, yukarıda yazdığım gibi duruyor.
