Siyasal partiler toplumdaki ayrışmaları esas alarak siyaset üretirler. Bu ayrışmaların temelinde din, mezhep, ırk, sosyal sınıf farkı gibi temel sosyolojik öğeler vardır.
Sosyolojik öğeler mekan ve zaman kavramına göre kullanılır ve siyasal iktidara gelme arzusu saklanmaz. Önemli olan; nisbi ayırımcılığın, siyasal toplumun bütünlüğüne zarar vermemesidir. Verdiği taktirde, siyasi parti "anarşiye sebep oluyor" diye suçlanır.
Bununla beraber siyasi partiler" demokrasinin vaz geçilmez unsurudur"
Neden vaz geçilmez unsurudur?
Çünkü siyasal partiler "seçim sandıklarına" sahip çıkarlar.
Tek parti sistemlerinde "seçimlerin" önemi yoktur. Zira sandıklardaki oy sayımı, siyasi iktidar tarafından yapılır.
Çok partili düzende ise her partinin, her sandık başında müşahidi (yetkili gözlemcisi) vardır. Sandıklar halk huzurunda, aleni olarak ve müşahitlerin denetiminde sayılır. Sayım sonuçları tutanak ile imza altına alınır. Müşahitler bu tutanakları imzalar ve ıslak nüshadan bir adedini alır. Oylar çuvallara konur ve mühürlenir.
Parti müşahitleri, sayım sonuçlarını anında Parti İlçe Başkanlığına bildirir. Her partinin İlçe Başkanı, hangi sandıkta kaç oy aldığını bilir. İlçe Başkanları, İl Başkanlığına sonuçları bildirir. Il başkanları da Genel Merkeze sonuçları bildirir. Kısa sürede, Parti Genel Merkezleri aldıkları oyu öğrenirler.
Elektronik programlarda hile yapılmış gibi söylemlerin anlamı yoktur. Elektronik sistem sadece sonuçların kısa sürede elde edilmesine imkan sağlar.
Siyasi parti çok daha önceden hangi sandıkta kaç oy aldığını bilir. Bilmiyor ise siyasi parti hüviyeti taşımıyordur.
Çok Partili Demokratik Sistemlerde siyasi partinin varoluş nedeni seçim sandıklarını müşahade altında tutmaktan kaynaklanıyor. Islak imzalı sandık sayım tutanakları her şeyi söyler. Sandık sayım tutanaklarında; müşahidinin ıslak imzası olmayan siyasi kuruluş, siyasal parti olarak işlev üslenmiyordur. Bu gibi siyasi partilere "levha partileri" deniliyor.
Çok partili demokratik sistemde "sayılan oy miktarına ilişkin iddialar" anlam taşımaz. Zira siyasi partilerin sandıklara sahip çıktığı var sayılır. Sandık siyasi partinin namusudur.
Başkasının yerine oy kullanma, mühürsüz oy kullanma, mührü yanlış yere basma ve geçersiz oy pusulasına ilişkin usulsüzlükler her zaman vardır. Parti müşahidinin görevi bu gibi usulsüzlükleri tespit etmektir.
Bu nedenle, çok partili sistem demokrasinin teminatıdır.
